Norka amerykańska - Mustela czy wizon?

Norka, ssak z gatunku łasicowatych, na trwałe wpisała się w obraz hodowli zwierząt gospodarskich w polskim rolnictwie. Są jej dwie odmiany, które jak pokazuje praktyka wywołują wiele kontrowersji, będących skutkiem niewiedzy. Najwięcej mitów na ten temat powielają działacze prozwierzęcy.

Norka to wspólna, potoczna nazwa dla drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych.  Nauka rozróżnia jej dwie odmiany: europejską oraz amerykańską.

Pierwsza norka europejska (łac. mustela lutreola) to gatunek endemiczny dla Europy, który występował na dużej jej części terytorium. Obecnie gatunek jest prawie na wyginięciu. Nieliczne osobniki żyją w stanie naturalnym na terenie Hiszpanii, Francji, Rumunii, Szwecji i Rosji. W Polsce gatunek ten uznawany jest za wyginięty. Ostatni żyjący w środowisku naturalnym w Polsce osobnik norki europejskiej został odnotowany w 1926 roku w okolicach Elbląga. 

Zwierzę to poluje na małe ssaki, płazy, bezkręgowce i ptaki. Norki europejskie głównie żyją w sąsiedztwie zbiorników wodnych.

Z kolei norka amerykańska (łac. neovison vison) zwana potocznie wizonem amerykańskim (rozróżnia się 18 podgatunków) jest endemicznym zwierzęciem dla USA i Kanady. Do Europy została sprowadzona najpierw do zachodniej części Związku Radzieckiego w latach 30-ych XX wieku jako zwierzę futerkowe. Stamtąd przywędrowała m.in. do Polski, a następnie trafiła do innych krajów Europy. Wizon w porównaniu z mustelą jest większy i cięższy. Samce osiągają masę do 3 kg, a samice ponad 1 kg, podczas gdy norka europejska odpowiednio 0,9 kg i 0,6 kg. Norki wydają dość mało dźwięków i od tej strony zaliczane są do zwierząt cichych.

Norka potrafi pływać oraz nurkować. U płynącej norki skóra nie ulega zamoczeniu dzięki warstwie powietrza, tworzącej izolację. Inaczej jest podczas deszczu czy w kontakcie z rosą. Łatwo wtedy może ulec przeziębieniu (szczególnie w czasie linienia i w zimne dni), gdyż futro przemaka do samej skóry.

Z uwagi na walory futerkowe norka hodowana jest dla skór i powstających z nich futer. Nieprawdą jest, że norka europejska wyginęła właśnie z powodu wyłapania jej przez człowieka, bo ten pozyskiwał z niej skóry futerkowe. Badacze do dziś nie wiedzą dlaczego mustela wyginęła. Przyczyny wyginięcia są złożone i składają się na to wiele czynników, m.in. zanik podstawowej bazy pokarmowej (wymarcie raka szlachetnego), czy też zmiana i degradacja środowiska naturalnego. Nie wykluczona jest też możliwość hybrydyzacji z tchórzem zwyczajnym (mustela putorius). 

Na futra hodowana jest norka amerykańska, która przede wszystkim jest większa w porównaniu z europejską i której futro (włos) ma więcej walorów. W efekcie ten gatunek stał się popularnym zwierzęciem hodowlanym. Liderem jest m.in. Polska, która w Europie po Danii zajmuje II miejsce, a III na świecie.

Skala hodowli stała się przedmiotem kontrowersji i antydziałań ze strony organizacji sozologicznych, prozwierzęcych potocznie zwanych ekologicznymi. W ich ocenie „przemysłowa” hodowla uderza w środowisko naturalne, bo norka amerykańska jest zagrożeniem dla fauny w Polsce. Twierdzą, że norka ucieka z ferm i wyniszcza stan liczbowy zwierząt żyjących lokalnie w naturze (np. dzikie ptactwo) oraz okolicznych zwierząt gospodarskich (drób). Jest to zarzut nieprawdziwy, bowiem w Polsce fermy norek od strony budowlanej muszą spełniać bardzo rygorystyczne normy środowiskowe. Prawo hodowcom nakazuje otoczenie hodowli litym, szczelnym płotem betonowym wysokim na min 2 metry i zakopanym w ziemi na głębokość minimum pół metra (od 2018 roku wymagane będzie podwójne ogrodzenie). Siatka ogrodzeniowa o oczkach nie większych niż 3 cm, także zabezpiecza przed przedostaniem się dorosłego wizona poza fermę. Takie konstrukcje zabezpieczają środowisko naturalne oraz rolnicze zagrody gospodarskie przed ucieczką norki amerykańskiej.

 

Literatura: 
1. Lisiecki H., Sławoń J. Hodowla Norek, Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1980.
2. Brzozowski M., Zmiany pokroju mięsożernych zwierząt futerkowych jako efekt pracy hodowlanej, Zeszyty Naukowe Przeglądu Hodowlanego. 2002 r.
3. Sumiński P., Goszczyński., Romanowski J., Ssaki drapieżne Europy, PWRiL, Warszawa. 1993.
4. Gugołek A., Janiszewski P., Amerykański uciekinier i jego krewniacy, Łowiec Polski z 1999 r.
5. Gugołek A., Janiszewski P., Hodowla klatkowa szansa czy zagrożenie dla naszych łowisk, Brać Łowiecka. 2006 r.
6. Ruprecht A., Buchalczyk T., Wójcik J., Występowanie norek (mammalia mustelidae) w Polsce, Przegląd Zoologiczny 1983 r.
7. Sulik M., Felska L., Dzika norka amerykańska w Europie, Przegląd Hodowlany. 2009 r.
8. Markiewicz M., Na tropach zwierząt – norka amerykańska. 2008 r.
9. Bernacka H., Wybrane gatunki ssaków drapieżnych w polskich ogrodach zoologicznych, UTP w Bydgoszczy. 2014 r.
10. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 września 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz. U. 2015, poz. 1516).
11. Jarosz S., Hodowla zwierząt futerkowych, PWN 1993 r.
12. Szuman J., Woliński Z., Kulikowski J., Zwierzeta futerkowe, PWRiL. 1955 r.
13. Herman W., Hodowla Zwierzą Futerkowych, PWN. 1974 r.